ဆံုးျဖတ္ခ်က္

၁၈၈၆ ခုႏွစ္မွာ တီထြင္ႀကံဆတတ္ေတ အိန္ဂ်င္နီယာ ဂၽြန္ ႐ိုးဘလိန္းက နယူးေယာက္ၿမိဳ႕နန္႔ လြင္းအိုင္လန္ ကို ဆက္ဖို႔တန္းထားတခုကို ေဆာက္ဖို႔ အႀကံရလာပါေရ။ တကဗာလံုးမွာရွိေရ တန္းထားေဆာက္ ကၽြမ္း က်င္ ေရ အိန္ဂ်င္နီယာတိက အယင္ကလည္း ယင္းပိုင္တန္းတား တခါလည္း မလုပ္ဖူး ၊ ေဆာက္လည္း မေဆာက္ ဖူး၊ လုပ္ေကလည္း လက္တိြအေကာင္အထည္ တခုပိုင္လည္း ျဖစ္လာဖို႔ မဟုတ္။ ယင္းစိတ္ကူး စိတ္သန္းကို မိန္႔ ပလိုက္လို႔ အႀကံပီးကတ္ပါေရ။

ရခိုင္ ဗဟိုစည္

ေနာင္---- ဒူ---- ေနာင္(ဒိုင္း)---- ဟိန္း---- ဟိန္း---- ဟိန္း

ေရွးေခတ္ ရခိုင္တို႔သည္ တစ္ေန႔တာကို နာရီ(၆၀)စီျဖင့္ ေရတြက္ခ့ဲၾကသည္။ ယင္းသို႔ ေရတြက္ရာတြင္ နာရီ အမ်ဳိးအစားအားျဖင့္ သံုးမ်ဳိး ခြဲျခားထားသည္။ (၁) ေရနာရီ၊ (၂) သဲနာရီ၊ (၃) ၾကက္နာရီ ဟူ၍ ျဖစ္သည္။ သဲ နာရီႏွင့္ ၾကက္နာရီတို႔ကို ေနရာဌာန အခ်ဳိ႔တြင္ သင့္ေလ်ာ္ေသာ အခ်ိန္ကာလာကို သိႏိုင္ရန္ အသံုးျပဳခ့ဲၾက သည္။ ေရနာရီကိုကား ဌာနအသီးသီး၌ အသံုးျပဳခ့ဲၾကသည္။ ယင္းသို႔အသံုးျပဳရန္ လိုအပ္ေသာ ပစၥည္းမ်ားကို စံုလင္စြာထားရသည္။

ယင္းတို႔မွာ (၁) အ၀န္းအေစာက္ တူညီစြာ ျပဳလုပ္ထားေသာ အင္တံုႀကီး ၃လံုး ႏွင့္ (၂) ေၾကးဖလား ၃လံုး တို႔ ျဖစ္သည္။ အခ်ိန္နာရီ တိုင္းတာရန္ ပဟုိရ္တီးရန္ လုပ္သားမ်ားမွာ (၁) အင္တံု ၃လံုးကို ေစာင့္ေနရန္ လူ ၃ေယာက္၊ (၂) ေရျဖည့္ျခင္း၊ ေရသြန္ျခင္း ျပဳလုပ္ရန္ လူ ၂ေယာက္၊ (၃) ပဟိုရ္တီးရန္ လူ ၂ေယာက္၊ စု စု ေပါင္း(၇)ေယာက္ အမွဳထမ္းရသည္။ မဟာပဟိုရ္စင္ေတာ္ႀကီးမွာေျမာက္ဦးၿမိဳ႕တြင္ နန္းေတာ္ၿမိဳ႕႐ိုး၊ တံတိုင္း ၃ထပ္အနက္၊ တတိယၿမိဳ႕႐ိုးႏွင့္ ဒုတိယၿမိဳ႕႐ိုးၾကားတြင္ တည္ရွိသည္။

ယီးယင္-ယီးေလ-ယီးလား

ယီးယင့္-ယီးေလ-ယီးလား ေတးသံမ်ားကို လူတိုင္းၾကားဖူးၾကေပမည္။ ပုခက္လြဲေတးသံ၊ ေလွေလွာ္ေတးသံ အားေလွာ္ေတးသံ(၀ါ) အားျဖည့္ေတးသံမ်ား ျဖစ္ၾကသည္။ ယီးဆိုေသာစကားမွာ ပါဠိဘာသာ "ဧဟိ"မွ ဆင္း သက္လာသည္ဟု ဆိုၾကသည္။ အဓိပၸါယ္မွာ "လာေလာ့"ဟု အနက္ရသည္။ ပုခက္လႊဲၿပီး မိမိထံျပန္လာ ေစျခင္း၊ ေလွတက္ညီညီ ေလွာ္ခတ္ၿပီး ပန္းတိုင္သတို႔အေရာက္ သယ္ေဆာင္ေခၚယူျခင္း၊ ထိုထက္ႀကီးမား ေသာ အရာ၀တၳဳမ်ဳိးကို မိမိလိုရာသို႔အေရာက္ သယ္ေဆာင္ေခၚယူျခင္း သေဘာပင္ျဖစ္သည္။

ယီးဆိုေသာ ေ၀ါဟာရကို ေရွးေခတ္ (ဧယီး) (ဧယီး)ဟူ၍ အသံထြက္ၾကသည္။ ရြတ္ဆိုေသာ ဗဟု၀ဏၰအကၡ ရာအျဖစ္ "ခ်ီ"(ထီး)ဟူ၍ အသံထြက္ၾကသည္။ အားလံုးေသာ ကဗ်ာမ်ားကို ေတးသံအျဖစ္ ရြတ္ဆိုေသာအခါ "ယီးယင္" "ယီးေလး" "ယီးလား" သံစဥ္မ်ားကို အခ်ီအခ် အပိုဒ္တို႔၌ ထည့္သြင္းရြတ္ဆိုေလ့ ရွိၾကေပသည္။

ရခိုင္အေ႐ြ႕ဂီတ၊ အကဇာစ္႐ိုးမပ်က္ရန္

အေ႐ြ႕ဂီတ

ရခိုင္တြင္ အေ႐ြ႕ဂီတတို႔ အမ်ဳိးမ်ဳိးရွိၾကသည္။ ေခတ္အလိုက္ ဆန္းသစ္ထြန္းကားခ့ဲသည္မ်ား ရွိေလသည္။ အေ႐ြ႕ဂီတတြင္ ဘြဲ႔၊အဲ၊ဧ၊ လကၤာ၊ ကဗ်ာ၊ သာျခင္း စသည္တို႔ျဖင့္ အမ်ဳိးအစား ျဖာထြက္လ်က္ရွိေလသည္။ သီဆိုေသာ အသံကိုလိုက္၍ ဂီတလည္း ကြဲျပားျခင္းျဖစ္ေလရာသည္။ ဂီတႏွင့္ တူရိယာသည္လည္း အမွီ သဟဲ မကင္းၾကေခ်။အညမည ဆက္စပ္ႏိုင္မည္ျဖစ္၏။ ထို႔ေၾကာင့္အဆိုႏွင့္အတီးကို မည္သည္က ဦးေဆာင္ သည္ဟု တထစ္ခ် သတ္မွတ္ရန္ မျဖစ္ႏိုင္ေခ်။ သို႔ေသာ္ သီဆိုမွဳ ဂီတအေၾကာင္း တီးမွဳတ္မွဳတူရိယာ (၀ါဒိ တ)လည္း ျဖစ္လာႏိုင္သည္ဟု ယူဆႏုိင္စရာ ရွိေခ်သည္။

ဘ၀ ပတင္းေပါက္

လူနာႏွစ္ေယာက္ ေဆး႐ံုအခန္းတစ္ခုမွာ အတူတူ က်ကတ္ပါေရ။ ပတင္းေပါက္နားက လူနာက တစ္ရက္ကို ညဇာဖက္တစ္နာရီဇီ ကဒင္မွာထိုင္ဗ်ာယ္ အေပါ့အပါး လားရပါေရ။ က်န္တစ္ေယာက္ လံုး၀အိပ္ယာက မထ ႏိုင္ပါ။

ႏွစ္ေယာက္စလံုး အိပ္ယာထဲက နိန္ဗ်ာယ္ မိသားစုအေၾကာင္း၊ အိမ္အေၾကာင္း၊ အလုပ္အေၾကာင္း ေရာက္ တတ္ရာရာ တစ္ရက္လံုး ေျပာျဖစ္ကတ္ပါေရ။ ပတင္းေပါက္နားက လူနာက အေပါ့အပါးလားတိုင္း ပတင္း ေပါက္ အျပင္က ရွဳခင္းတိကို ၾကည့္ဗ်ာယ္ အျပင္မွာ ျမင္ရသမွ်ကို အေသးစိတ္ေျပာျပတတ္ပါေရ။

ရခိုင္ရွင္ျပဳဓေလ့ႏွင့္ ရတုဆိုပြဲ

ဘုရားရွင္ လက္ထက္ကပင္ ရွင္ျပဳခြင့္ ရရွိလာသည္မွ စ၍ ရွင္ျပဳေလ့သည္ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ လူမ်ဳိးတို႔တြင္ ကု သိုလ္ေတာ္ပြဲထူး တစ္ခုျဖစ္လာသည္။ မိဘမ်ားလည္း သာသနာ့အေမြေပးရာ ခံရာေရာက္၍ ျမင့္ျမတ္သည္ ဟု ယံုၾကည္ၾကသည္။ ရခိုင္ဘုရင္မင္းမ်ားလည္း ပဥၨင္းတစ္ေထာင္ခံပြဲမ်ားကို ျပဳ၍လည္းေကာင္း၊ သာသနာ အတြက္ ေထာက္ပံ့ကူညီ လွဴဒါန္းျပဳ၍ လည္းေကာင္း၊ သာသနာ့ကရ၊ သာသနဒါယဒ၊ သာသနာ ဒါယပ၊ သာ သနာ့ႏုဂၢဟူေသာ ဘြဲ႔ထူးကို အျမတ္တႏိုးခံယူခ့ဲၾကေၾကာင္း ေက်ာက္စာတို႔တြင္ ေတြ႔ရွိႏိုင္ေပသည္။

ရွင္ျပဳအရြယ္ေရာက္သူကို ရခိုင္က "ေဗာင္းတင္ေခ်" ဟုေခၚေလသည္။ ရွင္ျပလုိသူမ်ားမွာ သာရဏဂံုသီလ၊ ရွင္က်င့္၀တ္ စသည္တို႔ကို ပီသေစရန္ ႀကိဳတင္၍ ဆရာေတာ္ထံ ေလွ်ာက္ထားအပ္ႏွံကာ သင္ယူေစရသည္။

နတ္ျမင္းပ်ံႏွင့္မင္းသားငယ္

ေရွးအခါက ဘုရင္တစ္ပါးတြင္ သားေတာ္ခုနစ္ေယာက္ ျဖစ္ထြန္းခ့ဲသည္။ ထိုမင္းသားတို႔အား ခမည္းေတာ္ နန္းေတာ္တြင္းရွိ ပန္းဥယ်ာဥ္၌ ၾကည့္ရွဳရန္ တာ၀န္ခ်ေပးထားေလ၏။ ထိုပန္းဥယ်ာဥ္ကို နတ္ျမင္းပ်ံမ်ားက လာေရာက္ စားေသာက္ၾကေသာေၾကာင့္ အေစာင့္အနင္းထား ခ့ဲရျခင္းျဖစ္ေလသည္။

ဘုရင္ႀကီးသည္ နန္းတြင္းဥယ်ာဥ္မွ ပန္းမ်ားကို အျမတ္တႏိုးျပဳလ်က္ ဘုရားတင္လွဴ ပူေဇာ္ေလသည္။ ပထမ တြင္ သားေတာ္ႀကီးကို ေစာင့္ေစရာ အိပ္ေပ်ာ္ခ့ဲသျဖင့္ ပန္းမ်ား အစားခံသြားရေလသည္။ အလားတူ က်န္ငါး ေယာက္ ေစာင့္စဥ္လည္း အိပ္ေပ်ာ္ သြားခ့ဲၾကေလ၏။ ထို႔ေၾကာင့္ ခမည္းေတာ္အား ပန္းမဆက္သႏိုင္ဘဲ ရွိ လာခ့ဲရေလသည္။

ေမတၱာေၾကး

တခါက ေဟာ္တယ္စားေသာက္ဆိုင္ တဆိုင္ထဲကို ၁၀ႏွစ္သား အေခ်တေယာက္ ၀င္လာပနာ ေဒါင့္စပြဲခံုတ ခံုမွာ လားထိုင္ေရ။ စပြဲထိုး ကလိမ့္ေမက မပီးခ်င္ပီးခ်င္နန္႔ ေသာက္ရီတခြက္ လားခ်ပီးေရ။

ယင္းခါ အေခ်က "စေတာ္ဘယ္ရီ အိုက္စကရိန္း တခြက္ကို ဘေလာက္ပါေလ။"လို႔ ေခါင္းေမာ့ပနာ မိန္းလာ ေရ။

စပြဲထိုး ကလိမ့္ေမက "ဆင့္၅၀။"လို႔ တတိုပျပတ္ ေျပာလိုက္ေတ။

ပညာမာန

တခါက ပညာမန တက္နိန္ေရ လူငယ္တေယာက္ ျမစ္ဆိပ္တခုကို ေရာက္လာေရခါ ကဒိုးေလာင္းက ျမစ္ လယ္ကို ေရာက္နိန္ပါဗ်ာယ္။ ေနာက္ကဒိုးေလာင္းကိုမေစာင့္ခ်င္စြာနန္႔အနားမွာခ်ဳိင္ထားေရေလာင္း ေဟာင္း
တစီးကို ငွားပနာ ျမစ္ကို ျဖစ္ပါေရ။

ျမစ္လယ္ကို ေရာက္ေတခါ ေလာင္းေလွာ္လာေရ ၀ါႀကီးဖက္ကို လွည့္ပနာ " အခင္ႀကီး ဒႆနိကေဗဒ ဆိုစြာ ကို သိပါလား။" လို႔ မိန္းလိုက္ပါေရ။

"ၾကားေတာင္ မႀကားဖူးေ၀ တူေခ်။"လို႔ ေလာင္းသမား ၀ါႀကီးက ေျပာလိုက္ပါေရ။

တိုးတက္ေရးသတင္းလႊာ အတြဲ(၁)၊အမွတ္(၁၃)

ရခိုင္တုိင္းရင္းသားမ်ား တိုးတက္ေရးပါတီ
(RNDP)မွ ဆယ္ရက္တစ္ႀကိမ္စီ ထုတ္ေ၀ေသာ
တိုးတက္ေရးသတင္းလႊာ အတြဲ(၁)၊ အမွတ္(၁၃)
pdf file ( 4.15 Mb)